Nhân giống chó – Phần 1: Làm sao để nhân giống một con chó tốt

phối giống chó phú quốc

Nhân giống chó để tạo ra một con chó tốt là cả một đề tài rộng lớn của công việc mà một breeder cần phải làm. Trước khi bắt đầu, tôi xin nói rõ là đề tài này tôi chỉ nói tới việc nhân giống ra một con chó tốt, khác với nhân giống ra một con chó đẹp hay một con vô địch.

Như tôi đã nói nhiều lần, không phải con vô địch nào cũng là chó tốt, vì nhiều breeders chỉ chú ý nhân giống sao ra con chó để thắng ở show mà bỏ qua (hay bất chấp) những thứ khác.

“Not all good dogs are champions, and not all champions are good dogs.”
(Không phải tất cả những con chó tốt đều là vô địch, và không phải tất cả những con vô địch đều là chó tốt)

phối giống chó phú quốc
2 chú chó Phú Quốc đang được cho phối giống – ảnh: Hợp Nguyễn.

1/ Như thế nào là một con chó tốt?

Điều này do breeder tự đặt ra tiêu chuẩn một con chó tốt theo ý mình để nhân giống. Theo tôi, một con chó tốt phải hội đủ các điều kiện sau: Sức khoẻ, tính tình tốt, và đẹp theo tiêu chuẩn của bản tiêu chuẩn giống chó đó.

Sức khoẻ tốt

Sức khoẻ là điều bắt buộc tất cả các breeders phải tuân theo, bao gồm sức khoẻ của chó và giảm thiểu những bệnh di truyền tiềm ẩn xuống mức thấp nhất.

Tính tình tốt

Tính tình tốt, cái này tùy thuộc vào cái nhìn của breeder, tùy vào breeder nhắm vào con chó dùng để làm gì: giữ nhà, săn bắt, hay thân thiện, cảnh khuyển…

Khi nhân giống nhắm vào tính tình thì chúng ta không nên quá tham lam, đòi hỏi một con chó hoàn hảo, vì chuyện này không bao giờ có được. Cũng như đừng bao giờ cho rằng một con chó phải theo một tiêu chuẩn nào đó về tính tình thì mới là tốt.

Ví dụ một con chó săn sẽ rất khôn khi đi săn, nhưng làm pet ở nhà hay thành phố thì sẽ rất “ngu”, ngược lại cũng vậy với những con làm pet.

Hay kể cả chó nghiệp vụ hay cảnh khuyển cũng vậy . Chúng ta phải tự đặt ra tiêu chuẩn của chính mình để đạt tới.

Đẹp theo tiêu chuẩn

Đương nhiên là chó thuần chủng thì phải nằm trong phạm vi của bản tiêu chuẩn, nhưng 1 breeder sẽ tự đặt ra tiêu chuẩn của riêng mình trong bản tiêu chuẩn của giống chó đó .

Ví dụ bản tiêu chuẩn của giống chó chiều cao từ 40cm tới 55cm, breeder sẽ tự đặt tiêu chuẩn cho mình là chó của mình chỉ cao từ 40cm tới 50cm thôi, 51 cm là xấu (theo ý của breeder) và cần loại ra khỏi chương trình nhân giống.

Bên cạnh đó breeder cũng sẽ đặt tiêu chuẩn cho các thứ khác nữa, như màu lông, khuôn mặt… (sẽ nói chi tiết hơn ở phần tạo ra line/dòng riêng cho chính mình).

2/ Nhân giống chó là gì?

Bây giờ chúng ta bắt đầu bàn tới 2 chữ “nhân giống”, “breeding”. Vậy thực chất nhân giống là gì? Có đơn giản là cho con đực và con cái giao phối với nhau là nhân giống hay không?

Nhân giống chó tức là cho con đực và con cái giao phối với nhau để cho ra bầy chó con.

Nhưng thực chất nhân giống là phối hợp 2 dòng máu (bloodline) của 2 con chó với nhau, và mỗi con chó lại mang trong mình nhiều dòng máu, nhiều nguồn gen khác nhau từ cha mẹ và ông bà, tổ tiên của nó.

Tất cả các nguồn gen như các nhánh sông nhỏ đổ vào con sông lớn, cứ mỗi con chó tổ tiên trong gia phả lại chứa nhiều nguồn gen khác nhau đổ về, lần theo gia phả thì các nhánh sông càng chẻ ra nhiều nhánh, liên tu bất tận không biết đâu mà lường.

Các giống chó ngoài thiên nhiên nguồn gen rất ổn định vì đã được thiên nhiên sàng lọc qua hàng triệu năm, vì vậy hình thể và đặc tính mỗi con chó đều rất giống nhau.

Sự nhân giống ngoài thiên nhiên cũng do thiên nhiên quyết định, con nào mạnh nhất, thông minh nhất, thích hợp với điều kiện sống nhất sẽ có khả năng phối giống với những con cũng có những điều kiện tương tự.

Chó nhà do con người thuần hóa và lai tạo, chó càng lai tạp nhiều thì nguồn gen mang nhiều yếu tố khác nhau để tạo ra con chó càng nhiều.

Chó thuần chủng thì số lượng gen đa dạng sẽ ít đi, càng thuần chủng lâu đời thì nguồn gen càng ít đa dạng.

Để có hình thể và đặc tính ổn định và đồng nhất, cũng tương tự như chó ngoài thiên nhiên (một cách tương đối), một line của breeder thì nguồn gen càng ít đa dạng hơn nữa (tùy từng line, và sẽ nói thêm vấn đề này ở phần sau).

Ví dụ 1 giống chó nhiều đời không có màu đốm thì trong dòng máu của nó sẽ không có nguồn gen của màu đốm (hay tiềm ẩn rất sâu bên trong, tuy vào tổ tiên và khởi đầu của sự tạo ra giống chó đó) .

Hay nói 1 cách khác nhân giống là pha trộn các nguồn gen với nhau để tạo ra một con chó theo ý mình mong muốn.

Chó cha và chó mẹ chỉ là đại diện gần nhất cho nguồn gen mà nó mang trong người mà thôi, chó cha/mẹ sẽ có ảnh hưởng lớn đến sự ra đời của bầy chó con như thế nào, nhưng ảnh hưởng lớn không có nghĩa là tất cả (tùy vào nó mang trong người những nguồn gen trội nao, phối hợp với nguồn gen cua con chó kia như thế nào).

Bởi vì không một ai có thể biết được trong quá trình nhân giống những nguồn gen nào chúng nó mang trong người sẽ kết hợp với nhau để cho ra chó con 100%, và ngay cả khoa học cũng chẳng thể nắm được điều này, cái ngày mà khoa học thay thế được bà mẹ thiên nhiên để quyết định số phận từng con chó con sinh ra thế nào theo ý muốn 100% sẽ còn rất xa, và cũng chưa chắc làm được.

Chính vì vậy mà chó con sinh ra nhiều khi không giống cha mẹ, hay chỉ giống 1 phần rất ít, thậm chí cứ cho chó con nhân giống đồng huyết theo kiểu cha với con liên tục cả trăm thế hệ cũng không bao giờ nhân giống ra được 1 con giống y hệt như con khởi đầu, bởi vì nguồn gen con chó mang trong người rất nhiều, chẳng tài nào biết hết được những cặp gen nào sẽ phối hợp với nhau.

chó phú quốc cha và con
Lựa chọn để nhân giống chó đẹp như cha mẹ là rất khó và cần nhiều kinh nghiệm. Hình trái: chó con, hình phải: chó cha – ảnh: Hợp Nguyễn.

3/ Tố chất của một nhà nhân giống chó (breeder) giỏi

Như vậy thì làm sao có thể nhân giống ra được những con chó theo ý mình ? Đương nhiên là không thể làm được chuyện này theo ý mình 100%, nhưng các nhà nhân giống vẫn có thể nắm bắt được phần nào, và dựa vào đó để nhân giống ra những con chó theo ý mình một cách tương đối, breeder càng giỏi thì xác xuất nhân giống và nắm bắt được thế hệ sau ra sao càng cao.

Họ dựa vào các kiểu phân tích nguồn gen của khoa học theo kiểu loại trừ và tính xác xuất. Bên cạnh đó là kinh nghiệm, năng khiếu và may mắn.

Như tôi đã nói nhiều lần, nhân giống ra 1 con chó tốt cần có 4 yếu tố: kiến thức, may mắn, kinh nghiệm và năng khiếu.

Theo tôi kiến thức khoa học chỉ giúp được khoảng 25% trong sự nhân giống ra 1 con chó tốt, tôi cũng thấy rất nhiều bác sĩ thú y, các nhà nghiên cứu là breeder, nhưng con số những người này này trở thành breeder tài giỏi rất ít.

Họ có thể chỉ rất giỏi ở các công trình nghiên cứu dựa vào kinh nghiệm làm breeder và kiến thức khoa học họ có để viết sách và các công trình nghiên cứu rất giỏi, chứ nhân giống ra chó tốt thì không nhiều, tôi nghĩ họ dựa quá nhiều vào kiến thức khoa học mà bỏ quên nhiều yếu tố khác (chỉ là ý kiến cá nhân của tôi).

Và tôi cũng thấy nhiều người lầm lẫn may mắn với năng khiếu, khi thấy một người nhân giống ra con chó đẹp thường hay khó phân biệt được họ giỏi hay may mắn.

Kinh nghiệm là do nhiều năm tích lũy và học hỏi, kinh nghiệm cũng dựa vào năng khiếu và kiến thức mà phát triển, một người có năng khiếu và học hỏi bài bản họ sẽ nhận thức ra sự việc và tích lũy kinh nghiệm rất nhanh.

Nhưng thời gian cũng là sự quyết định rất lớn, ví dụ một breeder đã từng nhìn thấy ông bà, tổ tiên, cha mẹ của bầy chó con từ lúc ông bà cha mẹ chúng nó còn nhỏ, theo dõi cho tới lớn thì họ sẽ cảm nhận ra được bầy chó con này con nào lớn lên sẽ giống ông bà cha mẹ nó (vì họ đã nhìn thấy ông bà, cha mẹ nó vào cái tuổi giống như tuổi của bầy chó con này).

Năng khiếu là điều trời cho, nghề nào cũng có những người có năng khiếu, những thứ mà không thể học được ở bất cứ nơi nào.

Những người có năng khiếu họ có “cảm giác”, “linh cảm” rất hay về sự phối hợp của 2 con chó khi nhân giống (đương nhiên là cần phải có kiến thức và kinh nghiệm hỗ trợ).

Họ cảm giác ra được chó con lớn lên sẽ ra sao, cũng như họ có thể cảm giác ra được làm sao nhân giống ra được những gen tiềm ẩn, gen lặn đang nằm trong mình con chó mà không hề thể hiện ra bên ngoài (nó có thể thể hiện ra bên ngoài nhưng chỉ có họ nhìn thấy, người không có năng khiếu sẽ không nhìn thấy).

Vấn đề năng khiếu này cũng có rất nhiều người ngộ nhận, cứ tưởng rằng mình có năng khiếu, nhưng thật sự là không. Không có năng khiếu cũng không sao, nếu bạn có được 3 thứ kia cũng đủ trở thành breeder tài giỏi rồi.

Thậm chí không có may mắn cũng không sao, chỉ cần bạn có kinh nghiệm và kiến thức cũng đủ nắm được 50% của thành công, mà người có được 50% thành công cũng không nhiều, cũng là breeder giỏi rồi.

Nếu bạn đi tìm trên mạng, hay tìm sách đọc bạn sẽ không bao giờ tìm được bất cứ nơi nào chỉ bạn làm sao để nhân giống ra một con chó tốt 1 cách chi tiết, bạn chỉ học được những thứ chung chung đó là các phương pháp nhân giống và những vấn đề về di truyền học (rất mơ hồ).

Và để hiểu được, nắm bắt được mấu chốt của vấn đề không phải là chuyện dễ, bởi vì mỗi giống chó sẽ khác nhau, khác nhau quá trình lai tạo, lịch sử, hình dáng giống chó, tính tình, khả năng làm việc, độ thuần chủng cao hay thấp… mà vấn đề sẽ phức tạp khác nhau.

Mỗi con chó và mỗi bloodline cũng khác nhau, không có cái nào giống cái nào. Vì vậy mỗi breeder phải tự mình “ngộ” những chuyện mình làm.

Bên cạnh đó các breeder cũng rất ít muốn chia sẻ vấn đề này, ngoài chuyện giấu nghề ra thì các vấn đề này đa số là không có bài bản nhiều (những thứ bài bản đã được sách vở nói hết rồi), toàn là những kinh nghiệm cá nhân, những “linh cảm” hay “cảm giác”… không có logic gì cả, và quan trọng 1 điều đó là có nhiều bí mật họ không muốn công khai.

Có rất nhiều người hỏi tôi có bí quyết gì để nhân giống ra 1 con chó đẹp hay không? Đương nhiên là không có bí quyết gì cả, tới lui vẫn là những phương pháp nhân giống đã có trong sách vở (hay trên mạng).

Không có bí quyết nhưng bí mật thì có, mà đã là bí mật thì đương nhiên không thể nói ra ngoài rồi. Cái hay của 1 breeder giỏi là không ai nói ra nhưng họ vẫn tự mình nắm biết được các bí mật của những breeder khác, nắm được bí mật của nhiều breeder và các line rồi tự họ ngộ ra cái mẫu số chung của thành công trên giống chó đó, hay trên cái line đó.

Tôi nói bí mật khác với bí quyết vì bí quyết là 1 phương pháp chung nào đó rất hay nhưng được giữ bí mật, khác với bí mật là 1 điều gì đó chỉ áp dụng riêng cho từng trường hợp cá thể chứ không thể áp dụng chung được, và không muốn cho người khác biết.

Đối với cá nhân tôi thì nhân giống ra một con chó tốt thì phải học từ các phương pháp nhân giống (bạn sẽ tìm được rất dễ trên mạng và sách vở). Và dựa vào yếu tố tự nhiên để nhân giống (điều này ngày nay rất nhiều người bỏ qua hay thậm chí không biết tới).

Nhân giống – Phần 2: Các phương pháp nhân giống chó

Tuấn Lê

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *